Nazwisko Gawin wywodzi się od łacińskiego imienia Gabinus (Gavinus) oznaczającego „pochodzącego z Gabinum”, miasta w Italii. Święty Gawin był męczennikiem chrześcijańskim żyjącym w II wieku na Sardynii.

Święty Gawin (obraz D. Desanti)


Imię Gawin stanowiło ponadto słowiańską przeróbkę walijskiego/irlandzkiego imienia Gawain (Gwalchgwyn) – rycerza Okrągłego Stołu, siostrzeńca króla Artura. Niektórzy historycy uważają, iż pojawienie się tej nazwy osobowej w średniowiecznej Polsce ma związek z fascynacją rycerstwa popularnymi wówczas w Europie legendami arturiańskimi. Na uwagę zasługuje w szczególności XIV-wieczny poemat „Pan Gawen i Zielony Rycerz„, traktujący o walecznym rycerzu Gawenie (Gawinie).

Pan Gawen i Zielony Rycerz – oryginalny manuskrypt, artysta nieznany


Przodkowie wszystkich Gawinów zamieszkujących przynajmniej od XVI wieku w powiecie otwockim i piaseczyńskim (Kępa Gliniecka, Glinki, Grochowa, Pęchery, Bogatki, Góra Kalwaria, Moczydłów, Kępa Nadbrzeska, Otwock, Józefów) wywodzili się z nadwiślańskich Glinek i Żelawina w dawnej parafii Góra Kalwaria (zwanej od czasów bp. Stefana Wierzbowskiego Nową Jerozolimą), którego znaczną część stanowi obecna wieś Glinki (dawne wsie Julianów i Kępa Gliniecka) oraz wyspa wiślana w pobliżu dzisiejszego mostu kolejowego w Górze Kalwarii .

Parafia rodowa Gawinów w Górze Kalwarii (Nowej Jerozolimie) pw. Niepokalanego Poczęcia NMP. Starszy, drewniany kościół  znajduje się obecnie w Zwoli Poduchownej


Najstarsza wzmianka o Glinkach w nieistniejących już księgach ziemi czerskiej pochodzi z 1407 roku. Od początku była to wieś szlachecka, gniazdo rodu Glinieckich herbu Korab. Jeszcze w 1576 roku dziedziczyła tu częściowo Zofia, wdowa po Wojciechu Glinieckim, ale już w innych częściach gospodarowała szlachta zagrodowa – Grobiccy i Piotrowscy. W 1678 roku wieś przeszła w ręce Bielińskich, właścicieli rozległych dóbr otwockich, a po 1827 należała m.in. do Wilsonów, Radzińskich, Łuniewskich.

Herb Korab Glinieckich


Wieś Żelawin (Żelawino) notowana jest w księgach ziemi czerskiej od 1409 roku, mając związek z rządcą czerskiego zamku – Dziersławem z Żelawina, w czasach gdy naszym Księstwem Mazowieckim władał książę Janusz I Starszy.

Pieczęć piesza księcia Janusza I Starszego z 1376 roku.


Wieś była znakomicie położona geostrategicznie – na wyniosłej kępie rzecznej, do dziś zwanej Kopcem, tuż nad samą Wisłą, w pobliżu dogodnego przewozu połączonego z Bindugą Wojewodzińską, czyli przystanią flisacką ulokowaną niedaleko późniejszej kaplicy św. Antoniego. Na osi dawnego Żelawina, na wiślanej skarpie mieściła się prastara górska parafia istniejąca tu przynajmniej od czasów biskupa poznańskiego Bogufała, czyli od roku 1252.

Widok z Żelawina w stronę Wisły, na horyzoncie z lewej strony kościół w Górze Kalwarii


W najbliższym sąsiedztwie Żelawina (ok. 3 km) znajdował się wreszcie warowny zamek mazowieckich Piastów, skąd w latach 1247-1526 władano Księstwem Czerskim, a nierzadko i całym Mazowszem.

Ówcześni właściciele wsi – Żelawscy herbu Pobóg – występują w źródłach pisanych jeszcze w 1576 roku, po czym wieś przechodzi w ręce innych okolicznych rodów. W 1450 roku Żelawin dzielił się na trzy części Grodzisko, gdzie zamieszkiwali Żelawscy oraz Stankowo Wągrody i Długie Łąki, które zamieszkiwała z kolei nakonieczna szlachta, zdegradowana już wówczas do poziomu „kmieci i zagrodników”. Do wsi przynależał również przewóz Jelita (notowany od 1490 roku), którego nazwa, stale obecna na ustach przepływających przez Wisłę, wyparła w końcu odsuniętą bardziej od rzeki nazwę Żelawin.

Przewóz wiślany z dawnych Jelit (Kępy Glinieckiej) do Góry Kalwarii (zbiory K. Eggert)


W XVI-XVII wieku w Żelawinie-Jelitach, stanowiących wspólny majątek z Ostrówkiem, znajdowała się Królewska Komora Solna, a w czasach zaborów – austriacka Komora Celna. W latach 70. XVIII wieku Żelawin znika praktycznie z wszelkich zapisów, ustępując miejsca odherbowej nazwie Jelita (Lelita), a potem Kępie Glinieckiej i Glinkom.


Dziś jedynym śladem po dawnej, średniowiecznej wsi jest jezioro Żelawino (gwarowo zwane Zielowino) należące również obecnie do rodziny Gawinów. Przylegające do niego od wschodniej strony cyplowate wyniesienie, zwane powszechnie Kopcem, jest miejscem zidentyfikowanego archeologicznie średniowiecznego gródka (Żelawin-Grodzisko), należącego przynajmniej od XV wieku do rodu Żelawskich.

Glinki-Julianów, Jezioro Żelawino (Zielowino) w starorzeczu Wisły


Gawinowie po raz pierwszy notowani są w Glinkach w 1668 roku, a więc od samego początku zachowanych metryk ówczesnej parafii Nowa Jerozolima (Góra Kalwaria). Obok formy nazwiska Gawin pojawiają się też wymiennie przydomki Staniaszek/Stankowicz i Rosłon/Rosłonek, stanowiące patronimiczne formy wywodzące się od imion Stanisław i Rosłan (Gawinowie). Badania genetyczne pokazały, że Stanaszkowie z Żelawina i Rosłonkowie z pobliskiej wsi Rosłonki (dziś część Ostrówca) są częścią rodziny Gawinów. Mnogość Gawinów, Stanaszków i Rosłonków (a le też nieco dalszych krewniaków Jobdów-Kurzawów i Skibów) w Żelawinie i pobliskich Glinkach dowodzi również, iż rodziny te (czy raczej rodzina) były tu zasiedziałe przynajmniej od XVI wieku, a zapewne i w czasach średniowiecznych.

Glinki par. Nowa Jerozolima, 1668 r. Stefan, syn Wita i Zofii Gawinów

Żelawin par. Nowa Jerozolima, 1678 r. Ślub Kazimierza Stanaszka i Ewy Puchały. Świadkiem na ślubie jest m.in. pierwszy burmistrz Nowej Jerozolimy Jan Berniewski oraz brat pana młodego – Stanisław Stanaszek, mieszczanin z Nowej Jerozolimy.


Ostrówiec czyli wieś Rosłanki w par. Karczew, 1734 r. Chrzest jednego z tamtejszych mieszkańców z rodziny Fijków


Nazwiska Stanaszków i Rosłonków (Rosłanków) mają zatem charakter odimienny, a prawdopodobnymi przodkami tych rodzin byli nieznani nam bliżej – Stanisław (Stanek) i Rosłan Gawinowie. Wiele też wskazuje, że wspominana wyżej nakonieczna szlachta, zamieszkująca części ówczesnego Żelawina, miała związek z rodziną Gawinów herbu Jelita, których przedstawicielem mógł być notowany w 1539 roku czerski przewoźnik książęcy Andrzej Jelito.

Gniazda rodowe Stanaszków, Rosłonków i Gawinów wywodzących się ze wspólnego przodka, żyjącego w pocz. XVII wieku (mapa Heldensfelda z 1801 r.)


Warto w tym miejscu dodać, że w podlaskiej par. Topczewo we wsi Gawiny (odległej od Żelawina o ok. 180 km) pierwsi tamtejsi rycerze, pieczętujący się herbem Jelita, używali w 1528 r. znanej z Żelawina dziedzicznej formy odojcowskiej Stankowicz (Stańko Stary, Hrehor Stankowicz, Bartosz Stańkowicz, Stank Hryhorewicz, Stanisław Szyszka), przechodząc potem płynnie w nazwisko Gawin (1580 – Marcin syn Grzegorza Gawina, Mikołaj syn Stanisława; 1594 – Gawinowie: Bartłomiej, Wawrzyniec, Andrzej, Aleksander, Mateusz, Stanisław, Prokop, Wojciech, Sebastian, Józef, Leonard, Jan, Marek, oraz Marcin syn Grzegorza, dziedzice na Gawinach).

Herb Gawinów – Jelita (Koźlarogi) na pieczęci Tomisława z Mokrska z 1316 roku


Gawinowie z Podlasia w ciągu wieków stracili swoje prawa szlacheckie, nie wspominają o nich Herbarze, nie ma ich wśród szlachty, która dowiodła szlachectwa. Pasuje to również do określenia nakonieczna szlachta odnoszącego się do dawnych mieszkańców Żelawina-Stankowa Wągrodów i Jelit, zredukowanych już wtedy do poziomu kmieci.

Słownik Staropolski (t. 8, s. 572) przytaczający fragment zapisu z Żelawina z 1450 roku o nakoniecznej szlachcie


Póki co nie wiadomo skąd przyszli Gawinowie, którzy założyli podlaską wieś Gawiny. Wiadomo jednak, że znaczna część drobnego rycerstwa przybywała właśnie z ziemi czerskiej. Jeden z tropów prowadzi też na pogranicze śląska i Małopolski. W 1518 roku wzmiankowany jest bowiem Stanisław Gawin z Puńczyc (Pińczyce w gm. Koziegłowy) herbu Jelita (Koźlarogi), który być może jest protoplastą Gawinów ze wsi Gawiny na Podlasiu (sąsiadujący z nimi ród Boguszów również przybył tu z Małopolski), a może też i Gawinów z Żelawina, używających również przez stulecia nazwiska powstałego od formy patronimicznej (Stankowicz/Stanaszek – syn Stanisława Gawina). W księdze radzieckiej miasta Starej Warszawy odnotowano, że w latach 1496-1500 właścicielem domu był niejaki Stanislaus Gawyn, być może tożsamy ze wspomnianym rycerzem z Puńczyc.

Wieś Gawiny, gm. Wyszki, pow. bielski, w. podlaskie


 W XVII wieku Gawinowie z Urzecza zamieszkiwali przede wszystkim Żelawin oraz jego część zwaną Jelita, stanowiącą trzon późniejszej Kępy Glinieckiej i niezasiedlonych dziś kęp wiślanych w pobliżu Góry Kalwarii (obecnie wieś Glinki). Najstarszym znanym przodkiem tej rodziny był Wit Gawin (ur. 1640), który z żoną Zofią doczekał się czterech synów: Stefana (ur. 1668), Grzegorza (ur. 1671), Jana (ur. 1673) i Pawła (ur. 1676).

Glinki par. Nowa Jerozolima, 1668 r. Stefan, syn Wita i Zofii Gawinów


Co ciekawe trzej ostatni synowie Wita i Zofii (zwanej  też czasem Łucją) przyszli na świat nie w Glinkach, ale w oddalonej  o 20 kilometrów wsi Grochowa w parafii Jazgarzew, gdzie rodzina przeniosła się ok. 1670 roku. Potomkowie Grzegorza i Pawła osiedli w Bogatkach i Pęcherach, natomiast najstarszy syn Stefan (ur. 1668) powrócił na ojcowiznę do nadwiślańskich Glinek i Żelawina. W świetle ówczesnych stosunków feudalnych zastanawiająca jest łatwość przemieszczania się rodziny Wita Gawina, co pośrednio być może świadczy o ich wolności osobistej.

Glinki, rodzina Gawinów przed swoim domem.


Przebadana genetycznie gałąź rodziny wywodzi się od najstarszego syna Wita, Stefana Gawina i jego żony Krystyny oraz ich syna Wawrzyńca (ur. 1704), który z kolei doczekał się syna Franciszka (ur. 1739).

Żelawin (Zielawin) par. Góra Kalwaria, 1739 r. Akt urodzenia Franciszka Gawina syna Wawrzyńca i Ewy.


Przykładowe zdjęcia przedstawicieli rodziny Gawinów z Kopca (Glinki-Żelawin).


WYNIKI TESTU DNA

Wyniki szczegółowego testu DNA (BigY-500) pokazały, że rodzina Gawinów przynależy do GRUPY POŁUDNIOWOBAŁTYCKIEJ, będącej częścią haplogrupy R1a z mutacją końcową BY50754 datowaną na ok. 1600 rok. Dzielą oni tę mutację razem z rodzinami Stanaszków i Rosłonków, co jest dowodem na ich historyczne pokrewieństwo. Nieco wcześniejszymi ich krewniakami są również rodziny Jobdów (Kurzawów) i Skibów, mające dość późne nazwiska o charakterze przezwiskowym. Test genetyczny pokazał, że zanim Gawinowie przybyli na ziemię czerską zamieszkiwali bliżej nieokreślone tereny Europy północnej pogranicza Niemiec i Polski (Pomorze Przednie, Meklemburgia, Kaszuby, Wielkopolska), gdzie rozsiedliła się ludność z wcześniejszą mutacją R1a-YP314.

Rodziny wywodzące się z wczesnośredniowiecznej mutacji R1a-YP314


Dotychczasowe ustalenia każą nam zatem dopatrywać się przodków Gawinów w zgermanizowanym świecie Słowiańszczyzny Połabskiej, co jednak wcale nie wyklucza ich średniowiecznych powiązań z drobną, mazowiecką szlachtą.


Wyniki testu genetycznego w projekcie FTDNA (GRUPA 8A-5) oraz na stronie urzecze.pl (GRUPA 11E). Szczegóły badań genetycznych naszego „klanu” znajdują się TUhttps://urzecze.pl/yp1363/