Pochodzenie ludności nadwiślańskiego Urzecza – badania genetyczno-genealogiczne

Genealogia genetyczna przeżywa obecnie swoisty renesans, będąc najskuteczniejszą metodą do rozpoznania naszego pochodzenia zarówno w sensie etnicznym (narodowościowym), jak też ustalenia kierunków migracji (przemieszczania się przodków) i realnych powiązań pomiędzy poszczególnymi rodzinami.

Zachęcamy wszystkich rodowitych mieszkańców Urzecza do zamówienia testu DNA połączonego z wnikliwymi poszukiwaniami genealogicznymi. W niedrogi sposób będą mogli Państwo zweryfikować rodzinne legendy i dowiedzieć się o prawdziwym pochodzeniu swoich przodków, z rodzin, które są jednocześnie ważne dla całego naszego regionu. Testy dotyczą wyłącznie kwestii genealogicznych a nie np. zdrowotnych.

Dotychczas na Urzeczu przebadało się w ten sposób ponad 200 osób, co stanowi ponad połowę wszystkich interesujących nas rodzin. Wciąż jednak brakuje nam wiedzy o wielu starych tutejszych familiach, takich jak Bojańczykowie, Golikowie, Jagnyziakowie, Jankowie, Nogalowie, Osuchowie, Retmanowie, Rębkowscy, Stawikowscy, Sucheccy, Świńczakowie, Trzepałkowie, Tywonkowie czy Wencławiakowie… Końcowym efektem Projektu będzie publikacja „Pochodzenie ludności nadwiślańskiego Urzecza” ze starymi fotografiami, genealogią, mapami zasiedlenia wynikającymi z testów genetycznych.

Podstawą mojego genetyczno-genealogicznego Projektu (wersja elektroniczna z bazą dotychczasowych wyników testów znajduje się tu: https://urzecze.pl/haplogrupy/) jest ustalenie pochodzenia rodzin, które od pokoleń zamieszkują tereny Urzecza, gwarowo zwanego Łurzycem, czyli wąskiego pasa zalewowego Wisły, rozciągającego się po obydwu jej brzegach, pomiędzy dawnymi ujściami Pilicy i Wilgi a mokotowskimi Siekierkami i prawobrzeżną Saską Kępą. Projekt dotyczy zatem wszystkich mieszkańców nadwiślańskich części dzielnic Warszawy – Mokotowa, Wilanowa, Wawra i Pragi Południe, a także części powiatów: piaseczyńskiego (gm. Konstancin-Jeziorna, Góra Kalwaria), otwockiego (gm. Józefów, Otwock, Karczew i Sobienie-Jeziory) oraz garwolińskiego (gm. Wilga). Mile widziani są również mieszkańcy gmin sąsiednich, leżących w strefie przemieszania z ludnością wyżej położonych terenów tzw. Polesia (m.in. z gmin Kołbiel, Osieck, Celestynów, Wiązowna) oraz lewobrzeża Wisły (gm. Warka, Chynów, Prażmów). Mieszkańcy Baniochy czy Wiązowny byli bowiem niemniej związani z Urzeczem i handlem wiślanym (m.in. spławem drewna) niż to się dzisiaj może wydawać…

Przedmiotem naszych badań jest chromosom Y, dziedziczony w praktycznie niezmienionej formie TYLKO w linii męskiej, a więc z ojca na syna. Nie dowiemy się zatem nic o pochodzeniu naszych babek, prababek czy dziadkach od strony matczynej. Informacja skoncentrowana jest bowiem WYŁĄCZNIE wokół genezy genealogiczno-genetycznej testowanego nazwiska. Jeśli zatem bada się Kozłowski to otrzyma on informację tylko o Kozłowskich…

Podstawowe testy chromosomu Y (Y12, Y-17) pozwalają na oznaczenie tzw. haplogrupy (np. R1a, R1b czy N1c), czyli grupy genetycznej charakterystycznej dla danej ludności i terenu (Germanie, Słowianie, Ugrofinowie itd.). Jak można zauważyć (por. Ryc. 1) haplogrupy te wytworzyły się w głębokim paleolicie, 20, 30 czy 40 tys. lat temu…

Ryc. 1 Haplogrupy występujące na świecie począwszy od A do S. W Polsce dominuje haplogrupa R1a (diagram wg Ł. Łapińskiego)


Poszczególne haplogrupy (N1c, R1a, E1b) posiadają charakterystyczne dla siebie mutacje, np. R1a – mutację M198, zaś R1b – mutację M269, które zadecydowały o rozejściu się tych gałęzi w przeszłości. Co ciekawe mutacje te (czyli niewielkie błędy kodowania) zawsze tworzyły się jednorazowo co oznacza, że wszyscy ich nosiciele są potomkami jednej osoby, u której dana mutacja się wytworzyła. Co najważniejsze takie mutacje powstawały i wciąż powstają, średnio jedna na 100 lat. To sprawia, że np. haplogrupa R1a dzieli się na wiele podgałęzi, rozdzielanych dobrze datowanymi w czasie mutacjami (por. Ryc. 2).

Ryc. 2 Podział wewnętrzny haplogrupy R1a, rozdzielanej przez poszczególne mutacje (wg Ł. Łapińskiego).


Jak można się domyśleć, bardzo ważnym etapem testowania jest ustalenie, na której gałązce wewnątrz danej haplogrupy „siedzi” nasza rodzina, a więc rozpoznać konkretną mutację (np. haplogrupa R1a z mutacją L260). Takimi mutacjami można sprawdzić np. czy rodzina X wywodzi się od tego samego przodka co rodzina Y, 200-300 lat temu (powinny one posiadać tę samą mutację, datowaną np. na 1700 r.). Tak jak bowiem powiedziano wyżej wszystkie mutacje zawsze tworzyły się jednorazowo, a więc wszystkie rodziny, które posiadają daną mutację (np. L260+) zawsze wywodzą się od JEDNEGO wspólnego przodka w linii męskiej.

Określenie gałązki rodowej (mutacji) pozwala nam na łączenie poszczególnych rodzin w klany rodowe lub plemiona o wspólnym przodku, kiedy to jeszcze nasze nazwiska miały niewielkie znaczenie, gdyż powszechnie dominowały imiona (np. Jaśko, Stańko), przezwiska (np. Rybak, Krawczyk) lub formy odojcowskie (np. Jankowski, Augustyniak). Po zrobieniu testu DNA może się nagle okazać, że okoliczne rodziny to nasi bliscy krewniacy, choć już z innymi nazwiskami…

Uszczegółowienie testu polegające na rozpoznaniu konkretnej mutacji wewnątrz posiadanej haplogrupy (np. R1a) to koszt od 400 do 1500 zł (testy typu Panel lub WGS/BigY-700/WGS Dante). Oczywiście można poprzestać na ustaleniu wyłącznie haplogrupy naszej rodziny, nie dociekając dokładniejszego jej pochodzenia.

Dotychczas na podwarszawskim Urzeczu wydzielono kilkanaście grup genetycznych, czyli wspomnianych wyżej haplogrup (por. Ryc. 1). Dominują u nas grupy bałtosłowiańskie (R1a) i germańskie (R1b), ale też normańskie (I1), staroeuropejskie (E1b, I2a, J2b) i ugrofińskie (N1c). Nadrzędnym celem Projektu jest zatem określenie czy współcześni mieszkańcy Urzecza to potomkowie mazowieckich rodzin miejscowych, czy też rodów napływowych, w tym flisaków lub olędrów.

Ryc. 3 Test DNA wskaże nam do jakiej grupy regionalno-etnicznej (haplogrupy) przynależy nasza rodzina.


Jak można zauważyć na diagramie (Ryc. 3) u prawie 60% ludności z Urzecza, ale także u mieszkańców innych części Polski, rozpoznawana jest haplogrupa R1a, której poszczególne warianty związane są z Polanami, Pomorzanami, Bałtami, ludnością scytyjską, karpacką czy wikingami. Wszystkie „gałązki” haplogrupy R1a rozdzielane są przez wspomniane wyżej mutacje (np. M458 i Z280), związane z grupami etnicznymi żyjącymi na danym terenie i w danym czasie (por. Ryc. 2).

Rozprzestrzenienie geograficzne testowanych rodzin oraz ich przynależność etniczna pozwalają na śledzenie procesów migracji (zob. Ryc. 4) i kierunków zasiedlenia poszczególnych terenów. Test DNA pozwoli nam zatem odnaleźć hipotetyczną prakolebkę pochodzenia naszych przodków.

Ryc. 4 Zestawienie przetestowanych rodzin z przykładowej „połabskiej” podgałęzi R1a z mutacją S18681

 

ILE TO KOSZTUJE I JAKI TEST WYBRAĆ?

Aktualnie polecamy zamówienie testu Family Finder z firmy FTDNA, który kosztuje jedynie 79$, a w promocji 59$. Test Family Finder jest testem autosomalnym. Pozornie nie dotyczy on zatem interesującego nas chromosomu Y, ale pozostałych par chromosomów odpowiedzialnych za dziedziczenie cech z wszystkich linii rodowych mniej więcej do szóstego, maksymalnie ósmego pokolenia wstecz. Jest to badanie, które może pomóc nam odnaleźć nowych krewnych (baza danych) oraz dowiedzieć się skąd przybyli nasi różni przodkowie. Mapa pokazuje nam pierwotne miejsca zasiedlenia naszych przodków związane z częstością występowania danego genu w terenie.

Co najważniejsze polecany test Family Finder od niedawna pozwala nam na ustalenie naszego chromosomu Y. Co najważniejsze nie dowiemy się wyłącznie o posiadanej haplogrupie (np. R1a, I1a), ale także o przybliżonej mutacji (np. R1a-L260, R1b-U106) sięgającej okresu wpływów rzymskich a nawet średniowiecza. Jest to aktualnie najtańsza opcja stosunkowo kompleksowej wiedzy o przodkach. Sam test jest bardzo prosty; polega na pobraniu wymazówką dwóch próbek śliny (szczegółowe informacje znajdują się w przesyłce).

 

Testy Alpha z YSEQ

Jeśli chodzi o wybór testu to przede wszystkim zalecamy najtańszą i najskuteczniejszą opcję, a więc zakup podstawowego testu 16 markerowego testu Alpha z firmy YSEQ, który zakwalifikuje nas do odpowiedniej grupy genetycznej i terytorialnej (tzw. haplogrupy) oraz wykluczy lub potwierdzi bliskie pokrewieństwo z drugą osobą/rodziną. Koszt testu Alpha to w naszym projekcie koszt 58$ (+6$ wymazówka+8 zł przesyłka), a więc z opłatami bankowymi ok. 330 zł.

Następnie mamy dwie możliwości, droższą (lepszą) i tańszą (tez całkiem niezłą) uszczegółowienia testu, czyli określenia konkretnej gałązki, na której „siedzi” nasza rodzina. Przede wszystkim polecamy zakup pakietu typu „Panel” (np. R1a-Z280 Panel) za 88$ (ok. 420 zł), który ustali konkretną mutację (SNP) wewnątrz posiadanej haplogrupy. Droższą ale najlepszą opcją „na lata” jest zakup testu pełnogenomowego WGS (YSEQ-359$, FTDNA – 359$ w promocji, Dante Labs – 199$ w promocji) i umieszczenie go w bazie YFull.

JAK ZROBIĆ TEST? 

Jeśli chodzi o sam test to jest on bardzo prosty i w żaden sposób nie odczujemy go fizycznie. Polega on bowiem na pobraniu próbki śliny zawierającej nasze DNA, co zajmie nam krótką chwilę… Wskazówki techniczne: Test powinno wykonywać się co najmniej 30 minut po jedzeniu i piciu. Przeprowadza się go dwa razy powtarzając te same (niżej opisane) czynności.

  1. Wyjmij delikatnie z opakowania wymazówkę (patyczek), włóż ją do ust od strony szczoteczki i mocno pocieraj wnętrze pierwszego policzka, obracając wymazówkę przez ok. 60 sekund, tak aby zebrać najwięcej materiału (śliny)
  2. Umieść wymazówkę w pustej szklance (szczoteczką do góry!) i pozostaw do wyschnięcia przez ok. 30 minut (aby uzyskać najlepsze wyniki, próbki muszą być całkowicie suche)
  3. Powtórz te czynności na drugim policzku używając drugiej wymazówki (pamiętaj, że próbki nie mogą się dotykać w szklance)
  4. Kiedy próbki wyschną weź każdą wymazówkę i umieść ją delikatnie z powrotem w osobnych opakowaniach, a następnie zamknij je używając do tego samoprzylepnego paska, znajdującego się na końcu każdego z tych opakowań
  5. Umieść zapieczętowane opakowania w dostarczonej kopercie zwrotnej z już napisanym adresem laboratorium YSEQ [Kettinger Str. 32, 12305 Berlin, Germany]
  6. Zaklej kopertę i wyślij listem zwykłym priorytetowym (8 zł) na poczcie.

Rezultaty znane są po około 1 miesiącu (!). Wszystkie testy DNA wykonywane są w profesjonalnym laboratorium YSEQ, zarządząnym przez dr. Thomasa i Astrid Krahnów, w Berlinie w Niemczech.

 

Baza YFull

Otrzymane z którejś z w/w korporacji „surowe” wyniki testu (w postaci tzw. pliku BAM file) należy sformatować do hg38 (najlepiej w firmie YSEQ za 25$) a potem przenieść do ogólnoświatowej bazy YFull, zamawiając interpretację testów nowej generacji za 49$ TU. To pozwoli na precyzyjne wychwycenie najmłodszych mutacji i ich porównanie z osobami testującymi się w różnych firmach. Wasza próbka znajdzie się, gdzieś na drzewie rodowym TU.

 

NAJWAŻNIEJSZE NAZWISKA DO TESTÓW

Na koniec zamieszczamy najważniejsze nazwiska z Urzecza niezbędne do pomyślnego zakończenia Projektu badań genealogiczno-genetycznych naszego regionu. Kolorem niebieskim zaznaczono rodziny, które wykonały już test, a kolorem czerwonym nazwiska wciąż poszukiwane. Poznaj swoich przodków, przejdź na niebieską stronę mocy 🙂

Adamczyk (Sobienie), Ajdacki/Hajdacki, Ambroziak, Andrzejak, Andrzejewski, Augustyniak, Badura, Banasiewicz, Baran, Barejka, Bator/Batorowski, Bawolik, Bąbik/Bombik, Bączek, Bąder/Bonder, Bąk, Bednarczyk, Białowąs, Biczyk, Biedrzycki, Bielecki, Biernacki, Bobisz/Bobis, Bocian, Bo(g)dalski, Bogdan, Bogucki, Bojańczyk, Borkowski, Borowski (Brześce, Służew)/Borowski (Otwock M.), Budyta, Bugalski, Bukat, Bukowiński, Burkowski, Bursa, Chmiel, Chodas, Chodzeń, Choim, Chojka, Chruściel, Chyliński, Cichecki, Cepiak, Ciara, Cybulski, Cygan, Cynak/Cinak, Czasak, Ćwiek, Danielewski, Dąbrowski (Bielawa)/Dąbrowski (Karczew), Deczewski, Derus, Dobosz, Domański, Dominik, Dominiczak, Drewicz, Drewniak, Dubiński, Dudzicki, Dudzik, Durka, Dylicki, Ejneberg, Fabianiak, Fiejka/Fijka, Figura, Firląg/Firlong, Floriańczyk, Frelek, Galas, Galej, Garnuch, Gass/Goss, Gawin, Gawłowski, Gawroński, Gawryszewski, Gil/Gilak, Glinka, Gliński, Gładecki, Golik, Goliszewski, Gołąbek, Gontarski, Goździkowski, Góral/Góralczyk, Górski, Grzanecki/Grzanka, Grzegrzółka, Grzela, Grzelec, Grzywacz, Grzywka, Gut/Gutt, Guz, Gwara, Gwardys, Iwanowski, Jabłoński, Jagnyziak, Jakubowski, Janek, Jankowski, Jantz (Jans), Jarosiński, Jarosławski, Jarosz, Jaworski, Jeleń, Jesiotr, Jęda/Jenda, Jobda, Kabala, Kabulski, Kacprzak/Kasprzak, Kaczor, Kałdunek, Kałuski, Kamać, Kamiński, Kanabus, Kanak, Karaś, Karaszewski, Karniewski, Kazimierski, Kazubski, Keller, Kędziorek, Kępka, Kępski, Kielak, Kiliszek/Kieliszek, Klimek/Klimczak, Kloch, Kluczyk, Kłos, Kłoszewski, Kobiałka, Kobus, Kochman, Kociszewski, Koczyk, Kołodziejczak, Komosa, Konieczny, Kopka, Kopyt, Kordas, Kosiarka, Kosek, Kosycarz, Kośmicki, Kowalczyk, Kowalski, Kozłowski (Nadbrzeż)/Kozłowski (Dziecinów), Krasnodębski, Krawczyk, Król/ Królak, Krupiński, Krysa, Krzemiński, Krzycholik/Krzychalik, Książek (Wola Karczewska)/Książek (Dziecinów)/Książek (Ostrówiec), Kucharski, Kuć, Kulczyk, Kuranowski, Kurdel, Kurecki, Kurek, Kurkiewicz, Kurzawa, Kutwa, Kuźmiński, Kwiatkowski, Lasecki, Laskowski, Laskus, Latoszek, Lech, Lemieszka, Lempkowski, Lenart/Lenarcik/Lenarczyk, Lepianka, Lesiak, Leśniewski, Lewandowski, Lichmira, Lichocki, Lis, Łasak, Łuczak, Łukasik, Łysiak, Madejak, Madeński, Magdziarz, Majewski, Makulski, Malec/Malczyk, Małkowski, Marchewka, Marciniak, Marczak, Markowski, Masi(a)k, Masny, Materzyński, Matyjasiak, Mazek, Milewski, Młot, Młotek, Młynarczyk, Moczulski, Molak, Mroziak, Mrówka (Bielawa)/Mrówka (Świdry Wielkie), Murawiński/Morawiński, Nagot, Nagórka, Należyty, Nerka/Nerek/Nyrka,  Niedziółka, Niziołek, Nogal, Nojek, Nowosielski, Obuchowicz, Odoliński, Okrasa, Olender, Olszanka/Olszanko, Olszewski (Karczew)/Olszewski (Czersk), Opaliński, Oraszka, Orlik, Osęka, Osiadacz, Osuch/Osuchowski, Paczesny, Pakuła/Pakulski, Pałyska, Papież, Pełda, Penconek, Pernal, Piekarniak, Pielak, Pietrucha, Pietz, Pijarczyk, Pindara, Plewka, Płaczek, Podgórzak/Podgórski, Podraza/Ruczkowski, Popis, Potyrała, Przybysz, Puchała, Pyrka, Pyzel, Racki/Radzki, Ranisz/Ranis, Raszka, Rawski, Rechnia/Rechnio, Regulski, Retman, Rębkowski, Rombel, Rosłon, Rosłonek, Rosłoniec, Rozum, Rozumek/Cipka, Rutkowski, Rybarczyk, Rytka/Rytko, Sabała, Sabat, Sado/Sadzik/Sadowski, Sadowski, Samborski, Sankowski, Sasin, Sekuła, Serafin, Sibilski, Siejka, Siekierzyński, Sielski, Sikora, Sitek, Siwak, Skarbek-Kozietulski, Skiba, Skoczek, Skwara, Słabik, Słowik, Słowinski, Sobeńka, Sobiecki, Sobotka, Sokołowski, Sosnowski, Stanaszek, Staniaszek, Staniszewski, Stańczyk, Staros, Stasiak, Stawikowski, Sternik, Strzeżek, Strzyżewski, Stolarczyk, Suchecki, Swacik, Sychowiec, Szczepaniak, Szczepłek, Szewczyk, Szklarz/Szklarczyk, Szostak, Szulecki, Szumidło, Szymański, Szynkiewicz, Szyper, Szyszka, Ślązak, Świderski, Świerlikowski, Świńczak, Talarowicz, Tkaczyk, Tolak (Mętrak), Tracz/Traczyk, Trojanek/Trojanowski, Trzaskowski, Trzepałka, Trzewik, Trzoch, Tywonek, Ukleja (Okleja), Urbaniak, Urbański, Uśniacki, Utrata, Uzarski, Walicki, Waligóra, Walkiewicz, Warda, Wardecki, Warszywka, Wasążnik, Wasilewski, Wawer, Wawrzynowski, Węcławiak/Wencławiak, Węgiełek, Węgrzynek, Wicik, Widłak, Wieczorkowski, Wierzbicki, Wiewióra, Wilk/Wilczak, Winiarek, Wirtek, Wiśniewski, Wiśniowski, Witkowski, Wojciechowski, Wojdat, Wolfram, Woźniak (Wilga, Zakrzew)/Woźniak (Wólka Gruszczyńska), Wójcik, Wróbel/Wróblewski, Wrzosek, Zając, Zakrzewski, Zalewski, Zapaśnik, Zaręba/Zaremba, Zaron, Zawadka, Zawistowski, Zduńczyk, Z(i)ębicki, Zieliński, Zwierzyński, Zwoliński, Zych, Żebrowski, Żelazko, Żelazo, Żmudzin, Żołądek, Żywek.

Jeśli jesteś, drogi Czytelniku, przedstawicielem któregoś z wyżej wymienionych starych urzeckich rodów, pomyśl czy nie warto dowiedzieć się o nim czegoś znacznie więcej? Koszt niewielki a wiedza ogromna… Wszystkich chętnych do testów DNA i badań genealogicznych zachęcamy do kontaktu z administratorem Projektu dr. Łukaszem Maurycym Stanaszkiem (email: maurycystanaszek@gmail.com).

 

Aktualnie testy genetyczne (DNA) zamówiły następujące rodziny:

  • Domański (Family Finder)
  • Karaś (Family Finder)
  • Karniewski (WGS Dante)
  • Okrasa (Y12)
  • Wawer (Y12)
  • Żelazo (Y12)

 

CZĘŚĆ WYNIKÓW TESTÓW DNA MIESZKAŃCÓW URZECZA (BADANYCH W FTDNA):

https://www.familytreedna.com/public/otwock?iframe=yresults

***

Twórcą Projektu oraz jego administratorem jest dr. Łukasz Maurycy Stanaszek, antropolog i archeolog z Państwowego Muzeum Archeologicznego, badacz i odkrywca Urzecza, związany od pokoleń z naszym regionem.  Lista nazwisk wszystkich znanych przodków dr. Stanaszka znajduje się TU

***