Pochodzenie ludności nadwiślańskiego Urzecza – badania genetyczno-genealogiczne

Genealogia genetyczna przeżywa obecnie swoisty renesans, będąc najskuteczniejszą metodą do rozpoznania naszego pochodzenia zarówno w sensie etnicznym (narodowościowym), jak też ustalenia kierunków migracji i realnych powiązań pomiędzy poszczególnymi gałęziami danej rodziny.

Zachęcamy wszystkich rodowitych mieszkańców Urzecza do zamówienia testu DNA połączonego z wnikliwą kwerendą genealogiczną. W niedrogi sposób będą mogli Państwo zweryfikować rodzinne legendy i dowiedzieć się o prawdziwym pochodzeniu swoich przodków, z rodzin, które są jednocześnie ważne dla całego naszego regionu.Testy dotyczą wyłącznie kwestii genealogicznych (chromosom Y), a nie np. zdrowotnych.

Dotychczas na Urzeczu przebadało się w ten sposób ponad 160 rodzin, co stanowi około jednej trzeciej wszystkich interesujących nas rodzin. Wciąż jednak brakuje nam wiedzy o wielu tutejszych familiach, takich jak Biczykowie czy Golikowie notowani już w XVII stuleciu… Finalnym efektem Projektu będzie publikacja „Pochodzenie ludności nadwiślańskiego Urzecza” ze starymi fotografiami, genealogią, mapami zasiedlenia wynikającymi z testów genetycznych.
Podstawą mojego genetyczno-genealogicznego Projektu (wersja elektroniczna z bazą dotychczasowych wyników testów znajduje się tu: https://www.familytreedna.com/groups/otwock/about/background) jest ustalenie pochodzenia rodzin, które od pokoleń zamieszkują tereny Urzecza, gwarowo zwanego Łurzycem, czyli wąskiego pasa zalewowego Wisły, rozciągającego się po obydwu jej brzegach, pomiędzy dawnymi ujściami Pilicy i Wilgi a mokotowskimi Siekierkami i prawobrzeżną Saską Kępą. Projekt dotyczy zatem wszystkich mieszkańców nadwiślańskich części dzielnic Warszawy – Mokotowa, Wilanowa, Wawra i Pragi Południe, a także części powiatów: piaseczyńskiego (gm. Konstancin-Jeziorna, Góra Kalwaria), otwockiego (gm. Józefów, Otwock, Karczew i Sobienie-Jeziory) oraz garwolińskiego (gm. Wilga). Mile widziani są również mieszkańcy gmin sąsiednich, leżących w strefie przemieszania z ludnością wyżej położonych terenów tzw. Polesia (m.in. z gmin Kołbiel, Osieck, Celestynów, Wiązowna) oraz lewobrzeża Wisły (tzw. Górniacy). Mieszkańcy Aleksandrowa czy Wiązowny byli bowiem nie mniej związani z Urzeczem i handlem wiślanym (m.in. spławem drewna) niż to się dzisiaj może wydawać.

Nazwiska rodzin z Urzecza, które wykonały test DNA:

Ajdacki/Hajdacki, Andrzejewski, Banasiewicz, Bąbik/Bombik, Biczyk, Bobisz/Bobis, Bogdan, Bogucki, Borowski, Brzostek, Bugalski, Burkowski, Chojka, Ciara, Dąbrowski, Deczewski, Drewicz, Ducki, Ejneberg, Fiejka/Fijka, Figura, Firląg/Firlong, Gass, Gawin, Gawłowski, Gawryszewski, Goździkowski, Grzanecki, Gut/Gutt, Jabłoński, Jarosiński, Jarosz, Jobda, Kabala, Kabulski, Kacprzak/Kasprzak, Kałuski, Kamać, Kanabus, Kłos, Kochman, Kociszewski, Koczyk, Komosa, Kopka, Kopyt, Kozłowski, Krasnodębski, Krawczyk, Królak, Krupiński, Krysa, Krzycholik/Krzychalik, Kurek, Lasecki, Laskus, Latoszek, Lempkowski, Lesiak, Leśniewski, Lewandowski, Łuczak, Łysiak, Majewski, Marczak, Masny, Matyjasiak, Moczulski, Molak, Mrówka, Murawiński/Morawiński, Niedziółka, Nowosielski, Obuchowicz, Odoliński, Olszanka/Olszanko, Olszewski, Paczesny, Pałyska, Penconek, Pielak, Plewka, Podgórzak/Podgórski, Popis, Pyzel, Rechnia/Rechnio, Rombel, Rosłon, Rosłonek, Rozum, Rutkowski, Rybarczyk, Rytka/Rytko, Sadowski, Sado/Sadzik/Sadowski, Sankowski, Sielski, Sitek, Siwak, Skarbek-Kozietulski, Skiba, Skoczek, Skwara, Słowik, Słowinski, Sobiecki, Stanaszek, Staniaszek, Staniszewski, Strzyżewski, Sychowiec, Szklarz, Szynkiewicz, Trzaskowski, Trzewik, Trzoch, Urbaniak, Uśniacki, Utrata, Walicki, Waligóra, Wardecki, Wasilewski, Węgrzynek, Wiśniewski, Wiśniowski, Wojciechowski, Woźniak, Zakrzewski, Zawistowski, Zduńczyk, Zwoliński, Żebrowski.

Przedmiotem naszych badań jest chromosom Y, dziedziczony w praktycznie niezmienionej formie TYLKO w linii męskiej, a więc z ojca na syna. Nie dowiemy się zatem nic o pochodzeniu naszych babek, prababek czy dziadkach od strony matczynej. Informacja skoncentrowana jest bowiem WYŁĄCZNIE wokół genezy genealogiczno-genetycznej testowanego nazwiska.
Interesujące nas, podstawowe testy 12 markerowe pozwalają nam na oznaczenie tzw. haplogrupy (np. R1a lub R1b), czyli grupy genetycznej charakterystycznej dla danej ludności i terenu (Germanie, Słowianie, Żydzi, Ugrofinowie itd.). Następnie należy ustalić, na której gałązce wewnątrz danej haplogrupy „siedzi” nasza rodzina, a więc rozpoznać konkretną mutację (np. haplogrupa R1a z mutacją L260 – por. Ryc. 3). Proszę pamiętać, że takie mutacje zawsze tworzą się jednorazowo, a więc wszystkie rodziny, które posiadają daną mutację (np. L260+) wywodzą się od JEDNEGO wspólnego przodka w linii męskiej. Określenie gałązki rodowej (mutacji) pozwala nam zatem na łączenie poszczególnych rodzin w klany rodowe lub plemiona o wspólnym przodku, kiedy to jeszcze nasze nazwiska miały niewielkie znaczenie, gdyż powszechnie dominowały imiona (np. Jaśko, Stańko), przezwiska (np. Rybak, Krawczyk) lub formy odojcowskie (np. Jankowski, Augustyniak). Po zrobieniu testu DNA może się nagle okazać, że okoliczne rodziny to nasi bliscy krewniacy, choć już z innymi nazwiskami… Uszczegółowienie testu polegające na rozpoznaniu konkretnej mutacji wewnątrz posiadanej haplogrupy (np. R1a) to koszt ok. 350 zł. Oczywiście można poprzestać na ustaleniu wyłącznie haplogrupy naszej rodziny, nie dociekając dokładniejszego jej pochodzenia.
Dotychczas na podwarszawskim Urzeczu wydzielono kilkanaście grup genetycznych, czyli wspomnianych wyżej haplogrup (por. Ryc. 1). Dominują u nas grupy bałtosłowiańskie (R1a) i germańskie (R1b), ale też normańskie (I1), staroeuropejskie (E1b, I2a) i ugrofińskie (N1c). Nadrzędnym celem Projektu jest zatem określenie czy współcześni mieszkańcy Urzecza to potomkowie mazowieckich rodzin miejscowych, czy też rodów napływowych, w tym flisaków lub olędrów.

 

 

 

 

 

Ryc. 1 Test DNA wskaże nam do jakiej grupy regionalno-etnicznej (haplogrupy) przynależy nasza rodzina.

 

 

Jak można zauważyć na diagramie (Ryc. 1) u prawie 60% ludności z Urzecza, ale także u mieszkańców innych części Polski, rozpoznawana jest haplogrupa R1a, której poszczególne warianty związane są z Polanami, Pomorzanami, Bałtami, ludnością scytyjską, karpacką czy wikingami. Wszystkie „gałązki” haplogrupy R1a rozdzielane są przez wspomniane wyżej mutacje (np. M458 i Z280), związane z grupami etnicznymi żyjącymi na danym terenie i w danym czasie (por. Ryc. 2).

Ryc. 2 Podział wewnętrzny haplogrupy R1a.

Rozprzestrzenienie geograficzne testowanych rodzin oraz ich przynależność etniczna pozwalają na śledzenie procesów migracji (zob. Ryc. 3) i kierunków zasiedlenia poszczególnych terenów. Test DNA pozwoli nam zatem odnaleźć hipotetyczną prakolebkę pochodzenia naszych przodków.

Ryc. 3 Zestawienie przetestowanych rodzin z przykładowej „połabskiej” podgałęzi R1a z mutacją S18681

 

JAK ZROBIĆ TEST? 

Jeśli chodzi o sam test to jest on bardzo prosty i w żaden sposób nie odczujemy go fizycznie. Polega on bowiem na pobraniu próbki śliny zawierającej nasze DNA, co zajmie nam ok. 2 minuty… Wskazówki techniczne: Test powinno wykonywać się co najmniej 20 minut po jedzeniu i piciu. Przeprowadza się go dwa razy powtarzając te same (niżej opisane) czynności.

W nadesłanym zestawie znajdują się 2 wymazówki (patyczki z miękką końcówką), 2 ampułki z płynem, zielony formularz oraz koperta zwrotna.

Po uprzednim umyciu rąk, odpakowujemy jeden patyczek (zaczynając od strony przeciwnej niż miękka końcówka). Patyczkiem zakończonym miękką końcówką szorujemy (ruchami góra-dół) po wewnętrznej stronie policzków tak, aby zebrać najwięcej materiału (śliny) do próbki. Po minucie takiego szorowania próbka jest gotowa i należy ją umieścić w ampułce z płynem. W tym celu odkręcamy jedną z ampułek i delikatnie wkładamy tę część, którą się zbierało próbkę do ampułki aż do czarnego punktu. Następnie energicznym ruchem odłamujemy patyczek na wysokości czarnego punktu, co powoduje wpadnięcie miękkiej końcówki do ampułki. Potem szczelnie zakręcamy ampułkę i już mamy jedną próbkę gotową!

Po wykonaniu dwóch testów (prawy i lewy policzek) należy zapakować ampułki do dostarczonej wraz z testem foliowej torebki i szczelnie ją zamknąć (patyczki można wyrzucić lub zachować na pamiątkę:) Na znajdującej się również w przesyłce zielonej kartce należy wpisać swoje imię i nazwisko, zaznaczyć rodzaj testu („male” – męski)  oraz kraje, z których pochodzą nasi rodzice (zwykle jest to „Poland”, „Poland”). Wszystko razem należy zapakować w dostarczoną zwrotną kopertę z już napisanym adresem laboratorium i przesłać na wskazany adres (najlepiej listem zwykłym priorytetowym za 5 zł). I to już cały skomplikowany zabieg!!! Rezultaty znane są po około 2-3 miesiącach. Wszystkie testy DNA wykonywane są w powszechnie uznanym i jednym z najlepszych na świecie laboratorium genetycznym w Houston w Stanach Zjednoczonych.

 

ILE TO KOSZTUJE I JAKI TEST WYBRAĆ?

Jeśli chodzi o wybór testu to przede wszystkim zalecamy najtańszą i najskuteczniejszą opcję, a więc:
– zakup podstawowego testu Y-DNA12 z firmy FTDNA, który zakwalifikuje nas do odpowiedniej grupy genetycznej i terytorialnej (tzw. haplogrupy) oraz wykluczy lub potwierdzi bliskie pokrewieństwo z drugą osobą/rodziną. Koszt takiego testu to w naszym projekcie 59$ (+13$ przesyłka), a więc aktualnie ok. 300 zł.

Następnie mamy dwie możliwości, droższą (lepszą) i tańszą (tez całkiem niezłą) uszczegółowienia testu, czyli określenia konkretnej gałązki, na której „siedzi” nasza rodzina:
zakup testu Big Y-500, który pozwoli na rozpoznanie wszystkich mutacji (SNP), w tym także prywatnych, a więc charakterystycznych tylko dla danej rodziny – koszt 649$ (UWAGA: w grudniowej promocji test kosztuje 499$)
zakup pakietu typu „Pack” (np. R1a-Z280 SNP Pack), który ustali konkretną mutację (SNP) wewnątrz posiadanej haplogrupy – koszt 119$. Dokładniejszą, szybszą i tańszą ofertę rozpoznającą gałązkę wewnątrz danej haplogrupy posiada firma YSEQ (koszt ok. 375 zł).

UWAGA !!!

Dla wszystkich, którzy chcą wykonać najlepszy na rynku test sekwencjonowania nowej generacji (97% pokrycia chromosomu, zamiast 76% w przypadku Big Y-500) polecamy  zamówienie Y Elite z firmy Full Genomes Corp. Całkowity koszt tego testu to aktualnie 495$, a więc ok. 1900 zł. Nie trzeba wtedy oczywiście zamawiać już testu podstawowego w FTDNA za 59$. Test obejmuje pełną sekwencję mutacji wraz z datowaniem (por. drzewo poszczególnych mutacji TU)

 

JAK ZAMÓWIĆ PODSTAWOWY TEST?

Test można zamówić poprzez administratora Projektu wpłacając na konto odpowiednią kwotę (300 zł) lub też zrobić go samodzielnie korzystając z poniższej instrukcji:

1. wejść na stronę naszego PROJEKTU
2. otworzyć link znajdujący się na górze strony (JOIN REQUEST), a następnie kliknąć ikonkę I WANT TO PURCHASE A TEST TO JOIN THE PROJECT.
3. wpisać swoje dane osobowe, tj. imię-imiona, nazwisko, adres /ulica z numerem/, miasto, kod pocztowy, państwo /z listy/, telefon, e-mail, re-type email /powtórzyć ten sam email, fact&genes /zaznaczyć jak chcesz, aby przysyłano Ci gazetkę na maila/, Payment /zaznaczyć rodzaj płatności /credit card/, Gender (płeć) – męska /male/, Type of test (typ wybranego testu) – Y-DNA12, na końcu zatwierdzić przyciskiem CONTINUE.
4. nastąpi przekierowanie do szczegółów karty kredytowej. Oprócz danych osobowych właściciela karty (może być on inny niż zamawiający test DNA) potrzebny będzie jej numer, data ważności i tzw. numer CSC/CSV (trzycyfrowy numer zamieszczany z tylu karty).
5. zatwierdzić transakcję i bezpiecznie wyjść ze strony (link RETURN TO…) lub zamknąć krzyżykiem w prawym górnym rogu. Do projektu można się też przyłączyć wchodząc bezpośrednio na stronę główną FamilyTreeDNA, a następnie wybierając ikonkę PROJECTS (na górze), gdzie znajdziemy nasz projekt pod literą „U” (Urzecze).

 

NAJWAŻNIEJSZE POSZUKIWANE NAZWISKA DO TESTÓW

Na koniec zamieszczamy najważniejsze brakujące nazwiska z Urzecza niezbędne do pomyślnego zakończenia Projektu badań genealogiczno-genetycznych naszego regionu:
Adamczyk, Ambroziak, Andrzejak, Arendt, Augustyniak, Badura, Baran, Barejka, Bąder/Bonder, Bąk, Białowąs, Biedrzycki, Bielecki, Biernacki, Bo(g)dalski, Bojańczyk, Borowski, Budyta, Bukat, Bursa, Chmiel, Chodas, Chruściel, Chyliński, Cichecki, Cepiak, Cybulski, Cygan, Cynak/Cinak, Czasak, Ćwiek, Danielewski, Dąbrowski, Derus, Dominiczak, Drewniak, Dubiński, Dudzicki, Dylicki, Fabianiak, Floriańczyk, Frelek, Galas, Garnuch, Gass/Goss, Gil/Gilak, Gliński, Gładecki, Golik, Goliszewski, Gołąbek, Gontarski, Góral/Góralczyk, Górski, Grzanka, Grzela, Grzelec, Grzywacz, Grzywka, Guz, Guzik, Iwanowski, Jagnyziak, Jakubowski, Janek, Jankowski, Jarosławski, Jaworski, Jeleń, Jesiotr, Jobs, Kaczor, Kałdunek, Kamiński, Kanak, Karaś, Karaszewski, Karniewski, Kazimierski, Kazubski, Kępka, Kępski, Kielak, Klimek/Klimczak, Kloch, Kluczyk, Kłoszewski, Kobiałka, Kołodziejczak, Kordas, Kosiarka, Kosek, Kosycarz, Kośmicki, Kowalczyk, Kowalski, Król, Krzemiński, Książek, Kucharski, Kuć, Kulczyk, Kuranowski, Kurecki, Kurzawa, Kuźmiński, Kwiatkowski, Lech, Lemieszka, Lenart/Lenarcik/Lenarczyk, Lepianka, Lichocki, Lis, Litke, Łasak, Madejak, Magdziarz, Makulski, Malec/Malczyk, Małkowski, Marchewka, Markowski, Masi(a)k, Materzyński, Milewski, Młotek, Mrówka, Nagot, Nagórka, Nogal, Nojek, Okrasa, Olender, Opaliński, Oraszka, Osęka, Osiadacz, Osuch/Osuchowski, Papież, Pełda, Pernal, Piekarniak, Pietrucha, Pietz, Pijarczyk, Płaczek, Popis, Potyrała, Przybysz, Puchała, Racki/Radzki, Ranisz/Ranis, Raszka, Rawski, Regulski, Retman, Rębkowski, Rosłoniec, Rutkowski, Rybarczyk, Sabała, Sabat, Samborski, Sasin, Sekuła, Sibilski, Siejka, Sikora, Słabik, Sobeńka, Sosnowski, Stańczyk, Staros, Stasiak, Stawikowski, Strzeżek, Stolarczyk, Suchecki, Swacik, Szczepaniak, Szczepłek, Szewczyk, Szulecki, Szumidło, Szymański, Szyper, Szyszka, Świderski, Świerlikowski, Świńczak, Talarowicz, Tkaczyk, Tracz, Trojanek, Trojanowski, Trzepałka, Tywonek, Ukleja, Urbański, Uzarski, Walkiewicz, Warda, Warszywka, Wawrzynowski, Węcławiak/Wencławiak, Węgiełek, Wicik, Widłak, Wieczorkowski, Wierzbicki, Wiewióra, Wilk/Wilczak, Winiarek, Wirtek, Witkowski, Wojdat, Wojdyga, Wolfram, Wójcik, Wróbel/Wróblewski, Wrzosek, Zając, Zalewski, Zapaśnik, Zaręba/Zaremba, Zaron, Zawadka, Z(i)ębicki, Zieliński, Zwierzyński, Zych, Żelazko, Żelazo, Żołądek, Żywek.

Jeśli jesteś, drogi Czytelniku, przedstawicielem któregoś z wyżej wymienionych starych urzeckich rodów, pomyśl czy nie warto dowiedzieć się o nim czegoś znacznie więcej? Koszt niewielki a wiedza ogromna… Wszystkich chętnych do testów DNA i badań genealogicznych zachęcamy do kontaktu z administratorem Projektu dr. Łukaszem Maurycym Stanaszkiem (email: maurycystanaszek@wp.pl).

 

WYNIKI TESTÓW DNA MIESZKAŃCÓW URZECZA (TABELA)

https://www.familytreedna.com/public/otwock?iframe=yresults